Ўзбекистон–Чехия: экологик барқарорлик йўлидаги ҳамкорлик истиқболлари

Бугунги экологик масалалар глобал тус олаётган шароитда мамлакатлар ўртасидаги ҳамкорлик барқарор ривожланишни таъминлашда ҳал қилувчи аҳамият касб этмоқда. Айниқса, иқлим ўзгариши, сув ресурслари танқислиги ва биохилма-хилликнинг қисқариши каби муаммолар трансчегаравий хусусиятга эга бўлиб, уларни самарали ҳал этиш учун халқаро тажриба ва илғор ёндашувлар алмашинуви зарур.

Бугунги экологик масалалар глобал тус олаётган шароитда мамлакатлар ўртасидаги ҳамкорлик барқарор ривожланишни таъминлашда ҳал қилувчи аҳамият касб этмоқда. Айниқса, иқлим ўзгариши, сув ресурслари танқислиги ва биохилма-хилликнинг қисқариши каби муаммолар трансчегаравий хусусиятга эга бўлиб, уларни самарали ҳал этиш учун халқаро тажриба ва илғор ёндашувлар алмашинуви зарур.
Шу нуқтаи назардан, Чехия ва Ўзбекистон ўртасида экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида ҳамкорликни ривожлантириш долзарб вазифалардан бири ҳисобланади.
Ҳозирги вақтда икки давлат ўртасида мазкур соҳада ҳукуматлараро битим мавжуд эмаслиги ҳамкорликни институционал жиҳатдан мустаҳкамлаш заруратини кўрсатади. Бунинг учун эса, ўз навбатида, янги ташаббусларни илгари суриш ва мавжуд имкониятларни тўлиқ ишга солиш зарур.
Чехия экология, сув ресурсларини бошқариш ва иқлим сиёсати соҳаларида катта тажрибага эга мамлакат сифатида эътироф этилади. Хусусан, унинг Эльба, Дунай ва Одер дарёларини муҳофаза қилиш бўйича халқаро комиссиялардаги иштироки трансчегаравий сув ресурсларини бошқаришда самарали моделлардан бири ҳисобланади. Ўзбекистон учун мазкур тажрибани ўрганиш сув танқислиги ва экологик муаммоларни бартараф этишда муҳим аҳамият касб этади.
Шу билан бирга, Чехиянинг биохилма-хилликни сақлаш ва муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларни бошқариш бўйича амалий тажрибаси ҳам диққатга сазовор. Мамлакат ҳудудининг қарийб 15,9 фоизи муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлардан иборат бўлиб, уларнинг катта қисми халқаро аҳамиятга эга.
Жумладан, ЮНЕСКО биосфера қўриқхоналари (6 та), Рамсар ҳудудлари (12 та) ва “Bird Life” халқаро ташкилоти томонидан белгиланган муҳим қушлар яшаш ҳудудлари (IBA) (16 та) шулар жумласидандир. Бу эса табиатни муҳофаза қилишда комплекс ёндашув ва халқаро стандартларга мувофиқ бошқарув тизими шаклланганини кўрсатади.
Иқлим ўзгаришига мослашиш ва унинг салбий оқибатларини юмшатиш соҳасида ҳам Чехия тажрибаси алоҳида аҳамиятга эга. 2015 йилда қабул қилинган мослашув стратегияси ва 2017 йилда ишлаб чиқилган миллий ҳаракатлар режаси мамлакатнинг узоқ муддатли экологик барқарорлигини таъминлашга қаратилган. Ўзбекистон учун ҳам ушбу йўналишда илмий асосланган сиёсат ва аниқ амалий чора-тадбирларни ишлаб чиқиш муҳим вазифа ҳисобланади.
Экологик ҳамкорликнинг яна бир муҳим йўналиши – экотуризмни ривожлантиришдир. Чехия бу соҳада халқаро ташкилотлар, жумладан IUCN, WWF ва UNEP билан фаол ҳамкорлик қилиб келмоқда. Экотуризм нафақат табиатни муҳофаза қилиш, балки иқтисодий ривожланиш ва аҳоли бандлигини таъминлашнинг самарали воситаси сифатида ҳам хизмат қилади.
Шунингдек, илмий-тадқиқот ва таълим соҳасидаги ҳамкорликни кучайтириш ҳам муҳим аҳамиятга эга. Хусусан, Ўзбекистонда ташкил этилган “Green University” фаолиятини ривожлантириш мақсадида “Charles University”, “Masaryk University” ва “Czech Technical University in Prague” каби нуфузли олий таълим муассасалари билан ҳамкорликни йўлга қўйиш илмий салоҳиятни ошириш ва малакали кадрлар тайёрлашга хизмат қилади.
Хулоса қилиб айтганда, Чехия ва Ўзбекистон ўртасида экологик ҳамкорликни ривожлантириш икки томон учун ҳам манфаатли бўлиб, нафақат миллий, балки минтақавий экологик барқарорликни таъминлашга хизмат қилади. Бу борада ҳуқуқий асосларни шакллантириш, илғор тажрибаларни жорий этиш ва институционал ҳамкорликни чуқурлаштириш устувор вазифалардан бири бўлиб қолмоқда.